Özgün Araştırma

Psoriasisli Hastalarda Serum Nöroinflamatuvar Belirteç Seviyeleri ve Genis Çapli Periferik Sinir Lifi Fonksiyonlarinin Degerlendirilmesi

10.4274/tdd.2835

  • Ali Balevi
  • Mustafa Özdemir
  • Figen Güney
  • Hüseyin Tol
  • Nilsel Okudan
  • Muaz Belviranli
  • Kemal Tahir Sahin

Gönderim Tarihi: 01.01.2016 Kabul Tarihi: 04.01.2016 Turk J Dermatol 2016;10(2):54-58

Amaç: Günümüzde tümör nekroz faktör-alfa (TNF-α) inhibitörleri, özellikle siddetli psoriasisin tedavisinde tüm dünyada yaygin olarak kullanilmaktadirlar. Ancak psoriasisli hastalarda TNF-α inhibitör tedavisiyle iliskilendirilmis multipl sklerozis (MS) ve periferal nöropatiler bildirilmektedir. Psoriasis tedavisinde kullanilan TNF-α inhibitörleri, altta yatan nörolojik bozuklugu ortaya çikarip çikarmadigi bilinmemektedir. Bu çalismanin amaci; psoriasis ile multipl sklerozis ve periferal nöropatiler arasinda baglanti olup olmadigini arastirmaktir. Yöntemler: Bu çalismada; 50 psoriasisli hasta ve 25 saglikli kontrol çalismaya alindi. Nörolojik muayene ve igne elektromiyografi testleri uygulandi. Nöroinflamatuvar süreçte rol alan matriks metalloproteinaz-2 (MMP-2), matriks metalloproteinaz-9 (MMP-9), S100 kalsiyum baglayici protein (S100B) ve nöron spesifik enolaz (NSE) seviyeleri serumda ölçüldü. Bulgular: Saglikli kontrol grubu ile karsilastirildiginda serum MMP-9 seviyeleri psoriasisli hastalarda yüksek tespit edilirken MMP-2 ve NSE seviyeleri psoriasisli hastalarda, saglikli kontrollere göre düsük tespit edildi. Serum S100B seviyeleri açisindan her 2 grup arasinda fark yoktu. Tüm hastalarda ve saglikli kontrollerde tüm nörofizyolojik parametreler normal bulundu ve 2 grup arasinda fark tespit edilmedi. Sonuç: NSE ve MMP-9, psoriasisli hastalarda MS’in olusmasinda rol oynuyor olabilir. Özellikle ailesel MS öyküsü olan psoriasisli hastalarda, TNF-α inhibitörü ajan baslamadan önce bu belirteçlerin ölçülmesinin faydali olabilecegini düsünüyoruz.

Anahtar Kelimeler: Psoriasis, matriks metalloproteinaz 2, matriks metalloproteinaz 9, S-100 kalsiyum-baglayici protein beta alt birimi, nöron spesifik enolaz, elektromiyografi

Giris

Psoriasis, genel popülasyonun %2-3’ünü etkileyen, multi sistemik, kronik, inflamatuvar bir deri hastaligidir. Önde gelen hipotezlere göre; psoriasis, bilinmeyen antijenik uyarima bagli olarak tetiklenen aktive T hücrelerinin deride birikimi neticesinde olusmaktadir (1). Psoriasis; eskiden sadece deriyi tutan bir hastalik olarak düsünüldüyse de, artik günümüzde çok sayida sistemik etkileri olan inflamatuvar bir deri hastaligi olarak kabul edilmektedir. Tümör nekroz faktör-alfa (TNF-α) inhibitörlerinin psoriasiste kullanimlarinin yayginlasmasiyla birlikte son yillarda giderek artan sayida tedavi ile iliskili multipl sklerozis (MS) ve periferal nöropati gelisen olgular bildirilmektedir. Birinci derece akrabalarinda demiyelinizan hastalik öyküsü bulunan psoriasis hastalarinin TNF-α inhibitörlerini kullanmasinin uygun olmadigi ifade edilmekle birlikte TNF-α inhibitörlerinin altta yatan demiyelinizan hastaligi ortaya çikarip çikarmadigi bilinmemektedir. Son yillarda, psoriasis ile demiyelinizan hastaliklardan olan MS ve periferik nöropati arasindaki iliskiyi inceleyen epidemiyolojik çalismalar ve olgu sunumlari yapilmistir (2-5). Matriks metalloproteinaz 9 (MMP-9), matriks metalloproteinaz 2 (MMP-2), S100 kalsiyum baglayici protein (S100B) protein ve nöron spesifik enolaz (NSE) nöroinflamatuvar belirteçlerdir. MMP-9 ve MMP-2, ekstrasellüler matriks ile bazal membran komponentlerini parçalama yetenegine sahip olan ve aktif bölgesinde çinko içeren homolog enzimlerdir. MS patogenezinde; aktive T hücrelerinin MMP-9 ve MMP-2 salgilayarak kan-beyin-bariyerini geçtikleri gösterilmistir (6). Psoriasiste, MMP’lerin serum düzeyleri ile ilgili sinirli sayida çalisma bulunmaktadir ve inflamatuvar kaskadda rol oynadigi düsünülmektedir (7). S100B protein ve NSE özellikle beyin hasarini gösteren santral ve periferal biyokimyasal belirteçlerdir. S100B agirlikli olarak astroglial ve schwann hücrelerinde bulunur. NSE merkezi ve periferal sinir sisteminin nöronal ve nöroendokrin hücrelerinde bulunur. Her ikisi de; basta MS olmak üzere kandaki seviyelerine bakilarak santral ve periferik demiyelinizan hastaliklarin tanisinin konulmasinda sikça kullanilmaktadir (8). Biz bu çalismada; psoriasis hastalarinda, MS takiplerinde kullanilan MMP-2, MMP-9, NSE ve S100B belirteçlerinin serum seviyelerini ölçtük ayrica periferik nöropati olup olmadigini degerlendirmek için detayli nörolojik muayene ile birlikte elektromiyografi (EMG) testi uyguladik.


Yöntemler

Ekim 2010-Nisan 2011 tarihleri arasinda dermatoloji poliklinigine gelen gönüllü 50 psoriasis hastasi çalismaya dahil edildi (Sekil 1). Psoriasis alan siddet indeksi (PASI) skoruna göre hastalar 2 gruba ayirildilar. Grup 1’e PASI skoru 10’a kadar olan hastalar, Grup 2’ye ise PASI skoru 10 ve üzeri olan hastalar olmak üzere 25’er hasta alindi. Yas, cinsiyet ve vücut kitle indeksleri (VKI) eslestirilmis 25 adet gönüllü hastane çalisani kontrol grubuna dahil edildi. Kontrol grubundaki gönüllülerde herhangi bir kronik hastalik bulunmamaktaydi. Çalismaya dahil edilen tüm bireylerden onam formu alindi ve çalisma etik kurul tarafindan onaylandi. Çalismaya alinmadan önce tüm psoriasisli hastalarin verileri dermatolog tarafindan anket formuna kaydedildi. Bu formda; cinsiyet, yas, hastaligin baslangiç yasi, aile öyküsü, PASI skoru, eklem ve/veya tirnak tutulum öyküsüne dair sorular yer almaktaydi. Dahil Edilme Kriterleri On sekiz-65 yas arasi psoriasisli hastalar çalismaya dahil edildi. Dahil Edilmeme Kriterleri Son 4 hafta içinde topikal ve/veya sistemik anti-psoriatik tedavi alan, anti-TNFα tedavi öyküsü olan, iskemik kalp hastaligi, psikiyatrik bozukluk, otoimmün hastalik, diabetes mellitus, obezite, metabolik sendrom, hipertansiyon, akut veya kronik nörolojik bozukluk, tiroid hastaligi, kronik renal veya karaciger hastaligi, vitamin B12 eksikligi, anemi ve hiperlipidemi öyküsü olan hastalar ile gebe hastalar çalismaya alinmadi. Nörolojik muayene ve EMG testi ayni nörolog tarafindan uygulandi (F.G.). Motor ve duyu iletim degerlendirilmesi ve igneli EMG ile muayene standart yöntem kullanilarak Neuropack 2-MEB 7102-K 2 channels EMG-EP cihazi tarafindan gerçeklestirildi (Nihon Kohden Corp. Tokyo, Japan). Median, ulnar, peroneal, posterior tibial sinir motor iletimleri; median, ulnar ve sural sinirlerin duyu iletimleri ile birlikte abduktor pollisis brevis, biseps, tibialis anterior, vastus lateralis kaslarinin igne EMG’leri ölçülerek elde edilen veriler kaydedildi. Tüm nörofizyolojik testler; uygun oda isisinda, tek tarafli olarak uygulandi ve elde edilen nörofizyolojik parametreler degerlendirmeye alindi (9). Çalismaya alinan tüm hastalarin kanlari alinarak; MMP-2, MMP-9, NSE ve S100B seviyeleri ölçüldü. Kan Numunelerinin Alinmasi Hastalarin venöz kanlari, 12 saatlik açligi takiben 8,5 ml’lik vakumlu tüplere 08:00 ile 08:30 saatleri arasinda alindi. Alinan numuneler, oda isisinda 20 dakika bekletildikten sonra 5 dakika 5000 rpm’de (dakikadaki devir sayisi) santrifüj edildi. Elde edilen serumlar, 1,5 ml’lik ependorf tüplere konuldu ve analiz zamanina kadar -20 °C’de bekletilerek muhafaza edildi. Biyokimyasal Analiz 1. Serum MMP-9 düzeylerinin ölçümü: Serum MMP-9 düzeyleri Enzyme-Linked Immunosorbent Assay (ELISA) yöntemi kullanilarak (BioVendor R&D-Immunoassays\\MMP-9 ELISA Kit, Cat No: RBMS2016/2R) üreticinin direktiflerine göre yapildi. Serum örnekleri MMP-9 antikorlari ile kapli kuyucuklara eklendi. Bu antikorlara baglanan serumdaki MMP-9 enziminin üzerine biotinlenmis anti-insan MMP-9 antikorlari ilave edildi. Olusan bu komplekse Horse Radish peroksidaz (HRP)-konjuge streptavidin eklendi. Kompleks tetrametil benzidin (TMB) substrati ile olusan rengin siddeti, MMP-9 düzeyini yansitti. Serum örnekleri 450 nm dalga boyunda okundu ve sonuçlar ng/ml olarak ifade edildi. 2. Serum MMP-2 düzeylerinin ölçümü: Serum MMP-2 düzeyleri ELISA yöntemi kullanilarak (BioVendor R&D-Immunoassays\\MMP-2 ELISA Kit, Cat No: BBT0459R, Heidelberg, Germany) üreticinin direktiflerine göre yapildi. Serum örnekleri MMP-2 antikorlari ile kapli kuyucuklara eklendi. Bu antikorlara baglanan serumdaki MMP-2 enziminin üzerine biyotinlenmis anti-insan MMP-2 antikorlari ilave edildi. Olusan substratin üzerine, avidin-biotin-peroksidaz eklendi ve yapismayan konjugatlar fosfat buffer solüsyonuyla ile yikanarak uzaklastirildi. Reaksiyon sonrasinda meydana gelen sari rengin yogunluguna göre serum örnekleri 450 nm dalga boyunda okundu ve sonuçlar ng/ml olarak ifade edildi. 3. Serum S100B düzeylerinin ölçümü: Serum S100B düzeyleri ELISA yöntemi kullanilarak (DiaMETRA S100B ELISA Kit, Cat No: REF DKO074, Segrate, Italy) üreticinin direktiflerine göre yapildi. Serum örnekleri S100B antikorlari ile kapli kuyucuklara eklendi ve HRP eklendi. Inkübasyon sonrasinda substrat yikandi ve H2O2 eklendi. Olusan mavi-sari renkteki substrat 450 nm dalga boyunda okundu ve sonuçlar pg/ml olarak ifade edildi. 4. Serum h-NSE düzeylerinin ölçümü: Serum h-NSE düzeyleri ELISA yöntemi kullanilarak (DiaMETRA h-NSE ELISA Kit, Cat No: REF DKO073, Segrate, Italy) üreticinin direktiflerine göre yapildi. Serum örnekleri h-NSE antikorlari ile kapli kuyucuklara eklendi. Bu antikorlara baglanan serumdaki h-NSE enziminin üzerine TMB eklendi. Maksimum rengin olusabilmesi için uygun süre beklendi ve serum örnekleri 450 nm dalga boyunda okundu. Örnekteki h-NSE enzim düzeyi kalibratör ile okundu ve sonuçlar ng/ml olarak ifade edildi. Istatiksel Analiz Analizlerin çözümlenmesinde SPSS (Statistical Package for Social Science) 17.0 programi kullanildi. Veriler, nominal degiskenler için siklik (oran) seklinde belirtildi. Ortalama ± standart sapma veya ortanca (minimum-maksimum) degiskenler ise sirasiyla normal ve anormal dagilimli sürekli degiskenler için kullanildi. Normallik varsayimini sinamak için Shapiro-Wilk testi uygulanirken, nominal degiskenler için ki-kare testi uygulandi. Spearman’in siralama korelasyon katsayisi testi, degiskenler arasinda iliskiyi degerlendirmek amaciyla kullanildi. Normal dagilimli devamli degiskinler için, iki grubu karsilastirirken bagimsiz t-testi ve üç grubu karsilastirirken analysis of variance testi, sonrasinda da post hoc Tukey dürüstçe anlamli fark testi kullanildi. Normal olmayan dagilimli degiskenlerde; ikili grup karsilastirmalarda Mann-Whitney U testi, üçlü grup karsilastirmalarda Kruskall-Wallis testi kullanildi. P<0,05 olan veriler istatistiksel olarak anlamli kabul edildi.


Bulgular

Çalismaya yaslari ve cinsiyetleri eslestirilmis, 50 adet psoriasis hastasi (Tablo 1) ve 25 saglikli kontrol dahil edildi. Sadece 1 hasta igneli EMG testine bagli meydana gelen agriyi tolere edemeyip çalismayi tamamlayamadi. Dolayisiyla bu hastanin sadece belirteç düzeylerine bakildi ve EMG test sonuçlarina dahil edilmedi. Iki grup arasinda VKI yönünden fark tespit edilmedi (674). Dört belirtecin serum düzeyleri; PASI skorlari, aile öyküsü, tirnak ve eklem tutulumlari ile ayri ayri degerlendirildi ve aralarinda istatistiksel iliski yoktu (5). Kontrol grubuyla karsilastirildiginda, psoriasisli hastalarda serum MMP-9 seviyeleri daha yüksek tespit edildi (3). Psoriasisli hastalarda; serum MMP-2 ve NSE seviyeleri, kontrol grubuna göre daha düsük tespit edildi (49). Serum S100B yönünden her iki grup arasinda fark yoktu (672) (3). Nörofizyolojik parametreler, psoriasisli ve saglikli kontrol grubunda kayit edildi. Çalismaya alinan tüm psoriasisli hastalarda ve kontrol grubunda nörofizyolojik parametreler normal sinirlar içerisinde bulundu.


Tartisma

Psoriasis ve MS genetik ve inflamatuvar yolaklar açisindan benzer hastaliklardir. Bu iki hastalik arasindaki iliskiyi inceleyen birkaç adet epidemiyolojik çalisma yapilmis olup MS’nin genel popülasyonla karsilastirildiginda psoriasisli hastalarda daha sik görüldügü bildirilmistir (10). TNF-α; dentritik hücre, T hücreleri, makrofajlar ve keratinositler tarafindan üretilen ve psoriasiste proinflamatuvar etkileri oldugu bilinen bir sitokindir. TNF-α inhibitörlerinin psoriasiste kullanimlarinin yayginlasmasiyla birlikte son yillarda giderek artan sayida MS bildirilmeye baslanmistir ancak MS’nin sikligi ve nedeni tam olarak bilinmemektedir. Bununla birlikte neden-sonuç iliskisini açiklamaya çalisan bazi hipotezler öne sürülmüstür. Bu hipotezlerden en çok kabul göreni; anti-TNF-α’larin kan beyin bariyerini geçememesi ve santral sinir sistemindeki T hücrelerinde ve makrofajlarin otoreaktivitesinde dengesizlik yaptigi ve bunun sonucunda da immün aracili MS’ye neden oldugudur (11). MMP’ler; ekstrasellüler matriks ile bazal membran komponentlerini parçalama yetenegine sahip olan ve aktif bölgesinde çinko içeren homolog bir enzim ailesidir ve MS’de rol oynadigi düsünülmektedir (12). Jelatinazlar olarak da bilinen MMP-2 ve MMP-9, en çok arastirilmis ve karakteristik özellikleri en çok bilinen MMP’lerdir. Literatürde, jelatinazlarin, MS patogenezindeki rolünü inceleyen birçok çalisma yer almakta ve jelatinazlarin ve serumda bulunan inhibitörlerinin, MS hastaliginin patogenezinin ortaya konulmasinda arastirilmasi gerektigi ifade edilmektedir (13). Bunun yaninda, jelatinazlar ile psoriasis arasindaki iliskiyi inceleyen son derece az sayida çalisma vardir. Özellikle MMP-9’un psoriatik hastalarin derilerinde dogrudan veya inflamatuvar hücrelerin yönlendirilmesinde ve aktivitesinin arttirilmasi yoluyla dolayli olarak etkili oldugu düsünülmektedir (14). Çalismamizda; MMP-9’un serum düzeyleri hastalik aktivitesi ile iliskili bulunmadi (992) ancak psoriasisli hastalarda, saglikli kontrollere göre serumda daha yüksek seviyelerde tespit edildi (3). Literatürde de belirtildigi gibi; otoreaktif T hücreleri, MMP-9’u kan beyin bariyerini geçmek için kullanmaktadir. MMP-9’un artan serum seviyeleri; psoriasis hastalarinda, MS’nin ortaya çikmasini kolaylastirabilecegini düsünmekteyiz. MMP-2 ve psoriasis arasindaki iliskiyi inceleyen son derece az sayida çalisma vardir. Fleischmajer ve ark. (15) psoriasisli hastalarda hastalikli ve saglikli deriden biyopsi alinmis ve MMP-2 doku düzeyini hastalikli bölgede daha yüksek olarak tespit edilmistir. Vasku ve ark. (16) psoriasisli hastalarda gen düzeyinde yaptiklari çalismada MMP-2’nin bir genotipinde düsüklük tespit etmislerdir. Cordiali-Fei ve ark. (17), infliksimab tedavisi alan psoriatik artritli hastalarda tedavi öncesinde ve sonrasinda MMP-2’in kan seviyelerini ölçmüsler ve hastaligin klinik olarak düzelmesi ile kan seviyeleri arasinda iliski tespit etmislerdir. Bizim çalismamizda; serum MMP-2 düzeyleri; psoriasisli hastalarda, kontrol grubuna göre hafif düzeyde düsük tespit edildi. Bu sonuç, Cordiali-Fei ve ark. (17) çalismasi ile uyumsuz idi. MMP-2 ve psoriasis arasindaki iliskiyi inceleyen az sayida çalisma olsa da, MMP-2’nin psoriasise ait inflamatuvar kaskadda rol oynadigi düsünülmektedir ve daha çok sayida çalismalara ihtiyaç vardir. Bununla birlikte; MMP-2’nin, TNF-α inhibitörü kullanimina bagli MS gelisen psoriasisli olgularin patogenezinde ne derecede önemli oldugunu ortaya koyabilecek daha detayli çalismalara ihtiyaç vardir. S100B protein ailesi; en az yirmi bir farkli proteinden olusur. Santral sinir sisteminde astrositlerde, periferal sinir sisteminde schwann hücrelerinde bulunmaktadir. Hücre disinda yer alan S100B’ler inflamatuvar hücrelerin aktivitesini uyararak nöronal farklilasma ve astrosit proliferasyonunda rol alirlar (18). S100B’nin artan seviyeleri, glial reaktivite ve oligodentrosit kaybina neden olup MS’ye bagli nöronal hasari arttirmaktadir. S100B protein, MS’nin özellikle ‘atak ve iyilesmelerle giden’ tipinin tanisinda yeni bir belirteç oldugu ifade edilmektedir. Hatta S100B’yi bloke edecek tedavi edici yeni moleküllerin MS’nin yapacagi nörolojik hasari azaltacagi düsünülmektedir. S100 proteinlerinin, psoriatik epidermiste bulundugu bilinmektedir (19). Siddetli psoriasisli hastalarda, orta ve hafif düzeydeki psoriasisli hastalara göre serum seviyeleri daha yüksek tespit edilmistir (20). Çalismamizda; psoriasisli hastalar ve kontrol grubu arasinda serum S100B seviyeleri açisindan fark yoktu (49). Bu sonuç; psoriasisli hastalarda; periferal miyelinli sinirlerde hasar olmadigini ve astrositlerin santral sinir sisteminde nörodejenerasyona neden olabilecek aktivasyona girmedigini gösterebilir. Enolazlar, enerji metabolizmasinda rol alan mitokondriyal ve glikolitik enzimlerdir. NSE; 2-fosfo-D gliserati, fosfoenolpiruvata çeviren nöro-aksonal glikolizde etkili olan önemli bir enzimdir ve esas olarak sinir hücrelerinde bulunsa da astrositler, ependimal hücreler, endotelyal ve schwann hücrelerinde de yer almaktadirlar (21). Serumda NSE artisi, S100B’nin aksine, hücresel aktivasyonu degil, kan beyin bariyer hasariyla birlikte hücresel hasari göstermektedir (22). Ilerleyici ve siddetli MS olan hastalarin serumlarinda NSE düsük seviyelerde tespit edilmektedir. Bunun nedeni tam olarak bilinmemektedir. Bununla birlikte; NSE seviyesinin düsük tespit edilmesi, aksonal hasara bagli meydana gelen düsük nöronal metabolik aktivite ile ilintili oldugu düsünülmektedir. Bugüne kadar, psoriasis ile NSE arasindaki iliskiyi irdeleyen arastirma literatürde bulunmamaktadir. Çalismamizda; saglikli kontrol grubuna göre psoriasisli hastalarda NSE seviyeleri daha düsük tespit edildi. Psoriatik hastalarda NSE seviyelerinin düsük olmasinin sebebi net degildir (23). Bununla birlikte düsük NSE seviyeleri, MS’de iddia edildigi gibi aksonal kayba neden olabilen düsük nöronal metabolik aktiviteyi gösterebilir. Igneli EMG testi, standart elektro-tani yöntemlerinin basinda gelmektedir. Igneli EMG testi; kas fibrillerinden almis oldugu elektro sinyaller sayesinde kaslar içinde yer alan motor ünitelerinde meydana gelen patolojik degisiklikleri ortaya koyabilir (24). Igneli EMG testinde; islem yapilan odanin sicakligi, uygulanan stimulusun gücü ve süresi, kullanilan elektrotlarin tipi gibi degisenler önemlidir. Bu degisenleri standardize edebilmek için Oh metodu kullanilmaktadir (9). Psoriasisli hastalarda, igneli EMG testi kullanilarak periferal nöropatiyi degerlendiren çok az sayida çalisma bulunmaktadir. Bugüne kadar; periferik nöropatiyi degerlendiren (25,26) en detayli çalisma Chronia ve ark. (27) tarafindan yapilmistir. Bu çalismada; ulnar ve peroneal sinirlerin motor iletim hizlari degerlendirilirken, ulnar, sural, süperfisyal ve peroneal sinirlerin ise duyu iletim hizlari degerlendirilmistir. Çalismamiz ile uyumlu olarak duyu ve motor sinir iletim hizlarinda herhangi bir anormallik tespit edilmemistir. Bu bulgulara ek olarak; çalismamizda median sinirin duyu ile motor iletim hizlarinda ve tibialis posterior sinirinin motor iletim hizlarinda bir anormallik tespit edilmedi. Ayrica igneli EMG testinde; abduktor pollisis brevis, biseps, tibialis antrior ve vastus lateralis kaslarinda herhangi bir patoloji tespit edilmedi.


Sonuç

Bu prospektif çalismada, 50 adet psoriasis hastasi incelenmis ve periferik nöropati tespit edilememistir. Bununla birlikte; MMP-9, MMP-2 ve NSE’nin serum seviyelerinde degisikliklerin oldugu gösterilmistir. Özellikle; MMP-9 ve NSE, psoriasisli hastalarda MS’nin ortaya çikmasinda rol oynuyor olabilir. Soygeçmisinde MS gibi nörolojik hastalik öyküsü olan psoriasisli hastalarda, TNF-α inhibitörleri kullanmadan önce MMP-9 ve NSE’nin serum seviyelerinin ölçülmesi faydali olabilir. Bununla birlikte; psoriasisli hastalarda tedavi iliskili MS ve periferik nöropatinin anlasilmasi için daha çok sayida çalismaya ihtiyaç vardir. Etik Etik Kurul Onayi: Çalisma için Selçuk Üniversitesi Meram Tip Fakültesi Etik Kurulu’ndan onay alinmistir, Hasta Onayi: Çalismamiza dahil edilen tüm hastalardan bilgilendirilmis onam formu alinmistir. Hakem Degerlendirmesi: Editörler kurulu tarafindan degerlendirilmistir. Yazarlik Katkilari Cerrahi ve Medikal Uygulama: Ali Balevi, Mustafa Özdemir, Figen Güney, Hüseyin Tol, Nilsel Okudan, Muaz Belviranli, Kemal Tahir Sahin, Konsept: Ali Balevi, Mustafa Özdemir, Figen Güney, Dizayn: Ali Balevi, Mustafa Özdemir, Figen Güney, Veri Toplama veya Isleme: Ali Balevi, Mustafa Özdemir, Figen Güney, Nilsel Okudan, Muaz Belviranli, Analiz veya Yorumlama: Ali Balevi, Mustafa Özdemir, Figen Güney, Hüseyin Tol, Nilsel Okudan, Muaz Belviranli, Kemal Tahir Sahin, Literatür Arama: Nilsel Okudan, Muaz Belviranli, Yazan: Ali Balevi, Mustafa Özdemir, Figen Güney, Muaz Belviranli. Çikar Çatismasi: Yazarlar bu makale ile ilgili olarak herhangi bir çikar çatismasi bildirmemistir. Finansal Destek: Çalisma için Selçuk Üniversitesi Bilimsel Arastirma Proje Kurulu’ndan finansal destek alinmistir (Proje no: 10102038).


1. Wilkin JK, Drott C, Smith AG. Erythema-Papulo-Squamous Diseases. In: Braun-Falco O, Plewig G, Wolff HH, Burgdorf WHC, editors. Dermatology. 3rd ed. Berlin: Springer-Verlag. 0;0:0-0.

2. Annunziata P, Morana P, Giorgio A, et al. High frequency of psoriasis in relatives is associated with early onset in an Italian multiple sclerosis cohort. Acta Neurol Scand . 2003;108:0-327.

3. Kwok t, Jing Loo W, Guenther L. Psoriasis and multiple sclerosis: is there a link? J Cutan Med Surg . 2010;14:0-151.

4. Dogan S, Atakan N, Kurne A, Karabudak R. High frequency of psoriasis in relatives in a Turkish multiple sclerosis cohort. Skinmed . 2011;9:0-11.

5. Midgard R, Grønning M, Riise T et al. Multiple sclerosis and chronic inflammatory diseases. A case-control study. Acta Neurol Scand. . 1996;93:0-322.

6. Boz C, Ozmenoglu M, Velioglu S, et al. Matrix metalloproteinase-9 (MMP-9) and tissue inhibitor of matrix metalloproteinase (TIMP-1) in patients with relapsing-remitting multiple sclerosis treated with interferon beta. Clin Neurol Neurosurg . 2006;108:0-124.

7. Lee SE, Lew W. The increased expression of matrix metalloproteinase-9 messenger RNA in the non-lesional skin of patients with large plaque psoriasis vulgaris. Ann Dermatol . 2009;21:0-27.

8. Koch M, Mostert J, Heersema D, et al. Plasma S100beta and NSE levels and progression in multiple sclerosis. J Neurol Sci . 2007;252:0-154.

9. Oh SJ. Oh&rsquos method. In: Clinical Electomyography Nerve Conduction Studies (Oh SJ). 3rd ed. Birmingham: Lippincott Williams & Wilkins. 0;0:0-0.

10. Fellner A, Dano M, Regev K, et al. Multiple sclerosis is associated with psoriasis. A case-control study. J Neurol Sci . 2014;338:0-226.

11. Koch M, Mostert J, Heersema D, et al. Plasma S100beta and NSE levels and progression in multiple sclerosis. J Neurol Sci . 2007;252:0-154.

12. Sokolowska B, Jozwik A, Niebroj-Dobosz I, et al. Evaluation of matrix metalloproteinases in serum of patients with amyotrophic lateral sclerosis with pattern recognition methods. J Physiol Pharmacol . 2009;60:0-117.

13. Benesova Y, Vasku A, Novotna H, et al. Matrix Metalloproteinase-9 and matrix metalloproteinase-2 as biomarkers of various courses in multiple sclerosis. Mult Scler . 2009;15:0-316.

14. Giannelli G, Erriquez R, Iannone F, et al. Mmp-2, mmp-9, TIMP-1 and TIMP-2 levels in patients with rheumatoid arthritis and psoriatic arthritis. Clin Exp Rheumatol . 2004;22:0-335.

15. Fleischmajer R, Kuroda K, Hazan R, et al. Basement membrane alterations in psoriasis are accompanied by epidermal overexpression of MMP-2 and its inhibitor TIMP-2. J Invest Dermatol . 2000;115:0-771.

16. Vasku V, Bienertova Vasku J, Slonková V, et al. Matrix metalloproteinase-2 promoter variability in psoriasis. Arch Dermatol Res . 2009;301:0-467.

17. Cordiali-Fei P, Trento E, D’Agosto G, et al. Effective therapy with anti-TFN-alpha in patients with psoriatic arthritis is associated with decreased levels of metalloproteinases and angiogenic cytokines in the sera and skin lesions. Ann N Y Acad Sci . 2007;1110:0-578.

18. Wainwright P, Sen J, Belli A. The Handbook of Neuropsychiatric Biomarkers, Endophenotypes and Genes. In: Wainwright P, Sen J, Belli A, editors. S100B as a Potential Neurochemical Biomarker in a Variety of Neurological, Neuropsychiatric and Neurosurgical Disorders. Springer. 0;0:0-0.

19. Eckert RL, Broome AM, Ruse M, et al. S100 proteins in the epidermis. J Invest Dermatol . 2004;123:0-23.

20. Guidi B, Diociaiuti A, Capizzi R, et al. Increased s100B serum levels in diffuse dermatitis. Melanoma Res . 2002;12:0-0.

21. Ergun R, Akdemir G, Tasci A, et al. Effects of methylprednisolone on serum neuron-specific enolase levels after global ischemic brain damage in rats. Turkish Neurosurg . 2001;11:0-16.

22. Yilmaz N, Karaali K, Ozdem S, et al. Elevated S100B and neuron specific enolase levels in patients with migraine-without aura: evidence for neurodegeneration? Cell Mol Neurobiol . 2011;31:0-579.

23. Marangos PJ, Schmechel DE. Neuron specific enolase, a clinically useful marker for neurons and neuroendocrine cells. Annu Rev Neurosci . 1987;10:0-269.

24. Rubin DI. Needle electromyography: basic concepts and patterns of abnormalities. Neurol Clin . 2012;30:0-429.

25. Pergolizzi S, Vaccaro M, Magaudda L, et al. Immunohistochemical study of epidermal nerve fibres in involved and uninvolved psoriatic skin using confocal laser scanning microscopy. Arch Dermatol Res . 1998;290:0-483.

26. Sindrup SH, Ibsen HH, Sindrup JH, Sindrup EH. Psoriasis and polyneuropathy. Three case histories. Acta Derm Venereol . 1990;70:0-443.

27. Chronia E, Georgioub S, Polychronopoulosa P, et al. Peripheral large nerve fibre function in patients with chronic plaque psoriasis. Eur J Neurol . 2007;14:0-18.