Son Güncelleme: 22.12.2017

Sürekli Egitim

Tibbi Fotografçilik: Tarihsel Süreç ve Temel Kavramlar

10.4274/tdd.3182

  • Sertaç Ata Güler
  • Tamer Akça

Gönderim Tarihi: 26.12.2016 Kabul Tarihi: 29.12.2016 Turk J Dermatol 2017;11(3):98-108

Genel anlamda tibbi görsel dökümantasyon, dar anlamda tibbi fotografçilik saglik hizmetlerinin hemen hemen her dalinda yer bulan, özellikle egitim, arsivleme, adli durumlar ve bilimsel yayinlar için siklikla basvurulan bir yöntemdir. Sayisal (dijital) teknolojinin gelismesine kadar, analog (filmli) fotograf makineleri ile hastane fotografçilari araciligiyla kismen profesyonel düzeyde yürütülen tibbi fotografçilik, sayisal teknolojinin gelismesi ile hekimler basta olmak üzere tüm saglik çalisanlarinin kendi sayisal fotograf makinelerini edinmesiyle bireysellesmis ve nispeten amatör eller tarafindan devir alinmistir. Saglik profesyonellerinin mesleki fotograflarini kendilerinin çekmeye baslamasi ile tibbi görsel kayit sayisinda büyük bir artis olmakla birlikte, elde edilen görüntülerin kalitesinde düsmeye neden olmustur. Kötü görüntülerin sebebi; saglik profesyonellerinin temel fotograf bilgisine sahip olmamasi ve neredeyse bütün ayarlari otomatik olan cep telefonu ile kaliteli fotograf çekilebilecegi ön yargisidir. Bu nedenle tibbi fotografçilik kavraminin gündeme getirilerek, sayisal fotograf makinalari ile gelisen teknoloji birlikteliginde kaliteli, etik kurallarina uygun tibbi görüntüler elde etmek zorunlu olmustur. Bu makalede; daha kaliteli ve etkin tibbi fotograf çekimi için gerekli temel fotografçilik, tibbi ve etik hassasiyetler üzerinde durulacaktir.

Anahtar Kelimeler: Tibbi fotografçilik, hastane fotografçisi, etik kurallar, temel fotografçilik bilgisi, fotograf onami, dijital teknoloji

Giris

Tibbi görsel dökümantasyon; klinik, poliklinik ve ameliyathanelerde elde edilen fotograflarin yani sira, tibbin birçok dalinda iç içe olunan ve kullanilan bir kavramdir. Kizilötesi görüntüler, mikrobiyolojide kullanilan fotomikrografi ve floresan görüntüler, dis hekimliginde kullanilan agiz içi fotograflar, dermatolojide kullanilan ultraviyole görüntüler, radyolojide kullanilan floroskopi, tomografi ve manyetik rezonans görüntüleri, endoskopik islemlerde kullanilan endoskopik görüntüler, anatomide kullanilan fotogrametri ve kontur haritalama tip uygulamalarinda tani ve tedaviye yardimci olarak kullanilan yöntemlerdir. Tibbi fotografçilik da, medikal görsel dökümantasyon kavrami içinde yerini almaya ve literatüre kurallariyla birlikte geçmeye baslayan bir kavram olarak karsimiza çikmaktadir. Bunlarin yani sira; halkla iliskiler, saglik sigortaciligi ve akademik olsun olmasin tibbi yayin sektöründe de vazgeçilmez bir ögedir.


Tibbi Fotografçiligin Önemi ve Kullanim Alanlari

Görselligin agirligini tamamen hissettirdigi modern dünyada tibbin üç temel dali olan temel bilimler, dahili bilimler ve cerrahi bilimlerin hepsinde tibbi fotografçilik yogun olarak kullanilmaktadir. Anatomi gibi makroskopik görüntülerin önemli oldugu bilim dallarinin yani sira, mikrobiyoloji, histoloji gibi mikroskobik görüntülerin öncelikli oldugu bilim dallarinda da tibbi fotograflar yogun olarak kullanilmaktadir. Patoloji ise hem makroskopik hem de mikroskobik görüntülerin fotograflanmasina ayni derecede ihtiyaç duyan bir bilim dalidir. Tibbi fotograf hastane pratiginde ise hastaligin/lezyonun tanisi ve tedaviye yanitin takibi için siklikla basvurulan bir yöntemdir. Hastaliklarin çesitli asamalarinin görüntülenmesi, yaralarin, lekelerin, vücut deformasyonlarinin tespit edilmesi tibbi fotografçiligin temel kullanim alanlarini olusturmaktadir. Raporlarin yetersiz oldugu durumlarda otopsi ve olay yeri fotografçiligi adli tip pratiginde kanit özelligi tasimasi nedeniyle ayrica önemli bir yer tutmaktadir. Travma ve yaralanmalarin tespit ve degerlendirmesinde yine tibbi fotografçilik olmazsa olmaz bir kaynaktir. Cerrahi islemlerde; özellikle islemin öncesi, asamalari ve sonrasinin kaydedilmesi tibbi fotografçiligin uygulama alanlari içerisinde bulunmaktadir. Bazen iç organlari fotograflamak için endoskopik görüntüler kaydedilebilmektedir. Bir isik kaynagi içeren bir tüp ve bir lens, bir fotograf makinesi gövdesine baglanarak çekim alinabilir, böylece hastanin yutak, mide veya kalin barsaklari görüntülenebilmektedir. Egitim amaciyla kullanilan tibbi fotograflar ve videolar ayri bir baslik açmayi gerektirecek kadar önemli bir konudur. Saglik yüksekokullari, saglik meslek yüksekokullari ve tip fakültesi ögrencilerinin egitiminde görsellik ön planda bulunmaktadir. Ayrica uzmanlik egitimleri ve mezuniyet sonrasi egitimlerde de görsel malzeme siklikla kullanilmaktadir. Cerrahi bilimlerde veya cerrahi islem gerektiren dallarda, tekniklerin tanitilmasi ve gelistirilmesinde tibbi fotografçilik çok ayricalikli bir yere sahiptir. Akademik yayinlarda ve sunumlarda kullanilan tibbi fotograflar yapilan çalismanin daha ayrintili olarak anlatilmasi ve deger kazanmasi açisindan ciddi önem arz etmektedir. Hekimlerin adli veya tibbi nedenlerle kisisel arsivlerinin olusturmalari ve hastalarini takip etmeleri açisindan da tibbi fotografçilik önemli bir yere sahiptir. Yazili ve görsel basinda ve sosyal medyada halki bilgilendirmenin yani sira; hasta egitimleri ve hastalara yapilacak olan tibbi açiklamalarda tibbi fotografçilik en önemli basvuru malzemesini olusturmaktadir. Bunlarin yani sira tibbi aletlerin ve cihazlarin fotograflanmasi; bazi grafik ve sanat yorumlari; yayinlar ve sunumlar için yapilmis çizimleri de görüntülemek gerekebilir. Eger saglik alaninda çalisiyorlarsa kendilerinin, baska alanlarda çalisiyorlarsa saglik profesyonellerinin tedavi ve egitim çalismalarini kayda geçirirler. Fotografin yani sira hareketli görüntü elde etmek ve sunmak amaciyla video-konferans veya tele-medicine (uzaktan tibbi konsültasyon) alanlarinda çalisma olanaklari bulunmaktadir. Bazen tibbi fotografçi hastane için halkla iliskiler fotograflari çekmek durumunda kalabilir. Bu kapsamda özellikle hastane için düzenlenen ödül törenleri veya ünlü bir ziyaretçinin fotograflari çekilebilir. Elbette bir tibbi fotografçinin tüm bu konular hakkinda ayrintili bilgi ve beceri sahibi olmasi beklenemez. Ancak tatmin edici sonuçlar için kismen de olsa bu konulara asinaligi olmalidir.


Tibbi Fotografçiligin Gelisimi

Ilk kez Sir John Frederick William Herschel (1792-1871) tarafindan kullanilan “fotograf-photograph” kelimesi, Grekçe “fotos” ve “grafos” kelimelerinin birlesiminden olusmakta ve “isikla yazmak” anlamina gelmektedir. Baska bir ifadeyle “isik yardimiyla iz birakmak” olarak yorumlanabilir (1). Bir dogru boyunca yol alan isik yansitici bir nesneye çarptiginda, bazi isik isinlari yansir. Nesneden yansiyan isik isinlari üzerinde çok küçük bir delik bulunan tamamen kapali bir kutuya girdiginde deligin karsisindaki yüzey üzerinde nesnenin sag-sol ve bas asagi ters bir görüntüsü elde edilir. Günümüzde kullanilan fotograf makinelerinin atasi kabul edilen “camera obscura”, nesnenin görüntüsünü bir gölge veya izdüsüm olarak degil de tipki gözün algiladigi gibi bütün ayrintilariyla bir yüzey üzerine düsürülebilmesine olanak verir (2). Latince “oda, kapali mekan” anlamina gelen “camera” ile “bilinmeyen/karanlik” anlamina gelen “obscura” kelimelerinin birlesmesinden olusan “camera obscura”nin ilk örnekleri MÖ V. yüzyila dek dayanmaktadir. Mohizm’in kurucusu Çinli filozof Mo Ti veya Mo Di/Mozi (MÖ 470-391), objelerin isigi her yönde yansittiginin farkina vararak, çok küçük bir delikten geçen isigin yarattigi ters görüntü için yazilarinda “kilitli hazine odasi” ifadesini kullanmistir (3). “Camera obscura” karanlik bir kutunun önündeki küçük bir delikten yansiyan görüntünün kutunun arka duvarina ters olarak yansimasi mantigina dayanmaktadir (Resim 1). Zamanla bu karanlik kutu, geliserek fotograflari çekip kaydetmeye yarayan fotograf makinelerine dönüsmüstür (Resim 2) (1,2). Fotografin tarihsel gelisim süreci içinde; erken dönemde kayit ortami olarak, üzerine isiga duyarli kimyasal madde (çogunlukla gümüs tuzlari) sivanmis metal, cam ve kagit yüzeyler kullanilmaktaydi. George Eastman’in selüloid tabanli rulo filmleri piyasaya sürmesi ile fotograf yayginlasmis ve herkes tarafindan kullanilabilir olmustur (Resim 3) (4). Analog veya filmli olarak adlandirilan bu fotograf makineleri, XX. yüzyilin son dekadlarinda teknolojinin gelismesiyle degisime ugrayarak yerini sayisal (dijital) fotograf makinelerine birakmistir. Bu dönüsümle birlikte analog fotograf makinelerinde isiga duyarli yüzey olarak kullanilan filmin yerine, görüntüyü algilayip sayisal veriye çeviren ve algilayici (sensör) olarak tanimlanan elektronik aygitlar bulunmaktadir (Resim 4) (4). Günümüzde filmli fotograf makinelerinin yerini büyük ölçüde sayisal makinelere biraktigi görülmektedir. Bu degisim fotografçilik sektöründe de ciddi bir degisime sebep olmustur. Analog fotograf makinelerinde kullanilan filmlerin islenip basilmasi için kullanilan laboratuvarlarin büyük çogunlugu kapanmistir. Sayisal fotograf makinelerindeki görüntülerin islenmesi bilgisayarlarda çok daha kolay sekilde yapilabilmektedir. Bu islemlerin yapildigi bilgisayar programlari yeni bir sektör olusturmustur (5). Fotografçiliktaki bu keskin degisim tibbi fotograf kavraminin da evrim geçirmesine neden olmustur. Filmli fotograf makineleri döneminde hastanelerin genellikle profesyonel olan fotografçilari bulunmaktaydi. Gerektiginde görevli fotografçi çagrilmakta, istenen fotograflar görevli tarafindan çekilmekte ve hastane bünyesinde bulunan fotograf laboratuvarinda baskisi elde edilmekteydi. Oldukça uzun ve zahmetli olmanin yaninda kisiye bagimlilik gibi kisitliliklari olan bu yöntem yillar boyunca tibbi fotografçiligin tek uygulama alani olarak hizmet vermistir. Sayisal teknolojinin gelismesiyle, hastane fotografçiligi sektörü zaman içinde ortadan kalkmistir. Baslangiçta oldukça iptidai ve pahali olan sayisal fotograf makinelerinin geliserek ucuzlamasi ile hekimler kendi fotograf makinelerini edinerek ihtiyaci olan fotograflari kendilerinin çekme ve isleme kolayligina ve lüksüne kavusmustur. Ancak kolaylik bazi sorunlari da yaninda getirmistir. Hastane fotografçilari çogunlukla dogru fotograf çekmeyi bilen profesyonellerdi. Bu kavramin kalkmasi ve saglik profesyonellerinin fotograflarini kendilerinin çekmeye baslamasi elde edilen görüntülerde ciddi kalite sorununu ortaya çikartmistir. Temel fotograf bilgisi olmadan çekimlerin yapilmaya çalisilmasi, kalitesi düsük, derdinin anlatamayan ve belge niteliginden çok uzak sonuçlar vermeye baslamistir. Bu gelismelerin sonunda tibbi fotografçilik kavrami dönüserek yeni bir anlam kazanmistir. Kaliteli sonuçlarin elde edilmesi ve bu görüntülerin anlamli olarak elde edilmesi için egitim ihtiyaci dogmustur. Günümüzde bu amaçla dünyada çesitli üniversitelerde bu konuda egitim programlari bulunmaktadir. Ingiltere’de University of Westminster bünyesinde bulunan ‘Clinical Photography BSc Honours’ bu amaçla egitim veren programlardan biridir (6). Mersin Üniversitesi Sürekli Egitim Uygulama ve Arastirma Merkezi tarafindan açilan “Tibbi Fotografçilik Sertifikasyon Programi”, Türkiye’de tibbi fotografçilik egitimi konusundaki ilk ve 2016 itibariyle tek egitim merkezidir (7). Yine Mersin Üniversitesi Tip Fakültesi ikinci sinif ögrencileri için egitim ögretim yili boyunca seçmeli “Tibbi Görsel Dökümantasyon” dersi bulunmaktadir. Bu sertifikasyon programlarinin ve çesitli merkezlerde verilmekte olan egitimlerin amaci; geçmisteki hastane fotografçilarinin yerini alabilecek ve tibbi fotografçilik konusunda egitimli bireyler yetistirmektir. Bu egitimlerin içeriginde temel fotograf egitimi, bir belge olarak tibbi fotograf kavrami, etik ve hukuki hassasiyetler, fotograf isleme, yedekleme gibi teorik bilgilerin yaninda; sertifika programinda laboratuvarlarda, polikliniklerde, kliniklerde ve ameliyathanelerde pratik uygulamalar, kisa süreli kurslarda ise stüdyo uygulamalari bulunmaktadir.


Tibbi Fotografçiligin Unsurlari

Tibbi fotografçilik kavrami kaliteli ve kurallarina uygun tibbi görüntülerin elde edilmesi açisindan üç temel unsura ihtiyaç duymaktadir: 1) Tibbi fotografçilikta temel fotografçilik bilgisi 2) Tibbi konuya (nesneye) ait özellikler 3) Tibbi hassasiyetler ve etik-hukuki konular Bu üç temel kavrama uyulmasi ve birlesmesi sonucunda kaliteli, kurallarina ve amacina uygun tibbi fotograflar ortaya çikmaktadir (8-10). Tibbi Fotografçilikta Temel Fotografçilik Bilgisi Kaliteli bir tibbi görüntü elde edebilmek için öncelikle iyi bir temel fotografçilik bilgisine ihtiyaç vardir. Temel fotografçilik çok genis bir kavram olup, haftalar hatta aylar süren teorik ve pratik egitimler gerektirmektedir. Ancak tibbi fotograf için temel fotografçilik bilgisinin bu kadar genis düzeyde bilinmesine ihtiyaç yoktur (11-13). Tibbi fotografçilikta temel fotograf bilgisi, iki baslik altinda toplanabilir; a) sayisal fotograf makineleri ve baslica ögelerinin taninmasi, b) fotograf çekiminde kullanilan temel fotografçilik kavramlarinin bilinmesi. a) Sayisal Fotograf Makineleri ve Baslica Ögeleri Öncelikle tibbi fotografçilikta kullanilacak olan donanimin ayrintilariyla taninarak hakim olunmasi gerekmektedir. Iyi kalitede görüntü elde edebilmek ve temel fotografçilik kurallara uygun ayarlar yapabilmek için çekimlerde ileri amatör veya baslangiç seviyesinde profesyonel sayisal fotograf makineleri kullanilmasi uygun olacaktir (12,13,14). Günümüz teknolojisinde reklamlari profesyonel makinelere es degermis gibi yapilan cep telefonu, tablet bilgisayar gibi mobil cihazlarda bulunan fotograf makinelerinin teknik özellikleri hiçbir zaman ihtiyaca cevap veremez. Bu cihazlarla yeterli düzeyde temel fotografçilik ayarlari yapilamadigi için bu cihazlarin tibbi fotografçilikta kullanimi uygun degildir. Kullanilacak olan makinenin digital single lens reflex, (sayisal tek objektifli yansitmali) veya aynasiz [mirrorless; bakaç (vizör) mekanizmasi sayisallastirilmis ve hacimsel olarak küçültülmüs] olmasi gerekmektedir (6). Bu fotograf makineleri dogru fotograf çekmek için gerekli olan ayarlarin yapilmasina olanak veren, istenen çekime uygun objektifleri degistirmeye olanak veren yapidadirlar. Ayrica gerek küçük boyutlu (kartpostal boyutu) baskilar için, gerekse bilgisayar, slayt sunumlari, sosyal medya hesaplari, televizyon gibi sayisal ortamlarda kullanim için ideal çözünürlük degerlerine sahiptirler. Yeni nesil algilayicilar, görüntünün düsük isik kosullarinda dahi dogru ve kaliteli alinmasini saglamaktadirlar (10,11,12,13,14,15,11,12,13,14,15,16). Fotografin kelime anlaminin “isikla yazmak” oldugundan hareketle temel bilginin öncelikle isik ve isigin dogru kullanimi olmasi gerektigi çok açiktir. Isik kaynaklari günes gibi dogal olabilecegi gibi; ampul, floresan, flas, paraflas gibi yapay da olabilir. Fotografçilikta dogal isigin yetersiz oldugu durumlarda en sik kullanilan yardimci isik kaynagi flaslardir. Bunlar genellikle fotograf makinesine bütünlesik veya üst kisimdaki kizaga (hotshoe) baglanan flaslardir (Resim 7) (17,18). Dermatoloji, plastik ve rekonstrüktif cerrahi gibi tibbi fotografçilik uygulamalarinda özellikle makro çekimlere ön planda ihtiyaç duyuldugu için, makro çekimlerde tercih edilen halka (ring) flaslarin kullanilmasi gerekmektedir (Resim 8a, b) (19,20). Bu sekilde özellikle yüz, lezyon, spesmen veya doku çekimlerinde çepeçevre aydinlanma saglanacagi için ayrintilari kaybedecek gölgeler olusmayacaktir. Derideki kabarik lezyonlarin bu özelliklerini ortaya çikartmak için ise tam karsidan degil, yandan 450 açiyla gelen isik kullanmak gerekecektir (Resim 9a, b). Özellikle dermatoloji fotografçiligi veya portre tarzi çekimlere ihtiyaç duyulan bölümlerde fotograf stüdyosu seklinde hazirlanmis bir çekim odasi gerekmektedir. Deri rengi ile kontrast olusturarak ayrintilari ve konturlari daha belirgin hale getiren tercihen mavi veya yesil renkli antirefle özellikli fon ile gölgelenmeyi önlemek için konuya 450 açiyla iki yönden ayakli paraflaslar bu amaca uygun çekimler için gereken isik kaynaklaridir (Resim 10). Ayrica kullanilan yardimci isigin cinsine göre daha gerçege yakin renk kalitesi elde etmek için, fotograf makinesinden beyaz dengesi ayari yapilmasi gerekmektedir (16,17,18,19,20,21,17,18,19,20,21,22). Fotograf çekiminde diger önemli bir öge de objektiftir (lens). Objektif, görüntüden gelen isigin uygun sekilde fotograf makinesinin algilayicisina düsmesine yarayan mercekler toplulugudur. Odak uzakliklarina göre; kisa odak uzaklikli objektifler (genis açi; 35 mm, 21 mm vb.), uzun odak uzaklikli objektifler (dar açi-tele objektif; 70 mm, 200 mm vb.) ve gözün gördügü açiya en yakin odak uzakligina sahip olan standart/normal objektifler (normal açi; ~50 mm) (10,11,12,13,14,15). Tibbi fotografçilikta pratik olarak kisa mesafelerden çekim yapildigi için, odak uzakligi orta veya kisa olan objektifler kullanilmaktadir. Özellikle spesmen fotograflamada, dermatolojide lezyon fotograflamada küçük boyutlu lezyonlarin ayrintili görüntüsünün elde edilmesi için makro objektiflerin (bazi markalarda “mikro” olarak adlandirilir) kullanilmasi gerekmektedir (Resim 11). Objektif seçimi yapilirken 1 mm’lik alandaki çizgi ayirma gücü yüksek, aydinlik ile karanlik geçisleri keskin (karsitlik; acutance) olanlar tercih edilmelidir. Yardimci isik kaynaklarinin bulunmadigi poliklinik odasi gibi düsük isik kosullarinda objektifin önemi daha da artmaktadir. Böyle durumlarda isigi algilayiciya daha fazla düsürebilmek için yüksek diyafram açikliklarina (f1; f1.4; f2; f2.8 gibi) ihtiyaç vardir. Yüksek diyafram açikliklarina sahip objektif “hizli” olarak adlandirilir ve tibbi fotograf çekimlerinde tercih edilmesi gereken objektif tipidir. Diyafram açikligi ayni zamanda fotograflanan nesnenin 1/3 ön ve 2/3 arkasindaki bölgeyi net gösteren “net alan derinligine” de etki eden faktörlerden birisidir (23-26). Bu temel ögeler disinda; kameranin sabitlenmesi için kullanilacak üçayak (tripot; sehpa), ölçeklendirme için kullanilacak cetvel, verilerin kaydedilmesi için uygun kapasitelerde hafiza kartlari, veri aktarimi için uygun kablolar, verilerin depolanmasi ve yedeklenmesi için yüksek kapasiteli sabit diskler ve verilerin degerlendirilip islenmesi için bilgisayar ve fotograf isleme programlari da gerekmektedir (Resim 12) (26). b) Temel Fotografçilik Kavramlari Temel fotografçilik kavramin temelini pozlama olusturmaktadir. Pozlamanin kelime anlami “isigi ayarlamak”tir. Fotografçilikta ise isiga “duyarli bir malzemenin isiktan etkilenmesine” verilen isimdir ve üç temel kavramla saglanir: a) Diyafram açikligi, b) Perde hizi ve c) ISO (International Organization for Standardization; Uluslararasi Standartlik Örgütü). Diyafram (obtüratör, aperture); objektif içerisinde bulunan ve objektiften geçen isigin miktarini ayarlayan bir yapidir. “f” degeri olarak ifade edilir. “f” degeri arttikça (f11, f16, f22 gibi) diyafram açikligi daralir ve geçen isik miktari azalirken, “f” degeri azaldikça (f5.6, f4; f2.8 gibi) diyafram açikligi genisleyerek daha fazla isik algilayiciya ulasir. Diyafram açikligi fazla olan çekimler daha aydinlik, diyafram açiligi az olan çekimler daha karanlik çikar. Bu ayni zaman görüntüdeki net alani da etkiler, diyafram açikligi azaldikça net alan azalir ve arka plan bulaniklasir (26-29). Tibbi fotografçilikta özellikle net alan derinligi de önemli oldugu için diyafram açikligi yelpazesi genis olan objektifler tercih edilmelidir. Pozlamadaki bir diger önemli unsur, algilayiciya düsen isigin süresini ayarlamaya yarayan perde hizidir (örtücü hizi; enstantane; shutter speed). Algilayicinin önünde bulunan perdenin açilip kapanma hizini tanimlar ve “1/saniye” cinsinden ifade edilir. Perde hizi arttikça (1/500, 1/1000, 1/2000 gibi) perdenin açik kalma süresi kisalacagi için görüntüye daha az isik girer ve daha karanlik görüntü elde edilir. Perde hizi azaldikça (1/60, 1/30, 1 gibi) perdenin açik kalma süresi uzayacagi için görüntüye daha fazla isik girer ve daha aydinlik görüntü elde edilir. Perde hizi öncelikle hareketli görüntülerin elde edilmesinde kullanilmaktadir. Hareket halindeki bir nesnenin, düsük perde hizinda fotograflanmasi nesneyi hareket netsizligiyle kaydederken, yüksek perde hiziyla fotograflanmasi ise hareketi dondurarak nesneyi hareketsiz kaydeder (26-29). El hareketlerinin görüntüye girdigi ameliyat fotograflari disinda tibbi fotografçilikta çekimler lezyon, yüz, spesmen gibi hareketsiz nesnelere yönelik olarak yapildigi için perde hizi ayarina çok fazla ihtiyaç duyulmaz. Bu sebeple pratiklik açisindan fotograf makinesine “diyafram öncelikli” çekim komutu verilmesi daha uygundur. Fotograf makinesinde yapilan diyafram öncelikli ayar komutuyla; fotografçinin uygun gördügü diyafram açikligina karsilik gelen en uygun perde hizi makine tarafindan otomatik olarak atanir. Böylece fotograf çekiminde dogru pozlama için ek bir ayar ile ugrasmaya gerek kalmaz. Pozlamaya etkili son unsur olan Uluslararasi Standartlar Teskilati (ISO) algilayicinin isiga hassasiyetini gösteren uluslararasi bir standarttir. Düsük ISO degerlerinde (40,41,42,43,44,45,46,47,48,49,50,51,52,53,54,55,56,57,58,59,60,61,62,63,64,65,66,67,68,69,70,71,72,73,74,75,76,77,78,79,80,81,82,83,84,85,86,87,88,89,90,91,92,93,94,95,96,97,98,99,100) algilayicinin isiga hassasiyeti azalmis olmasina karsin daha keskin görüntüler elde edilirken, yüksek ISO degerlerinde (1000,1001,1002,1003,1004,1005,1006,1007,1008,1009,1010,1011,1012,1013,1014,1015,1016,1017,1018,1019,1020,1021,1022,1023,1024,1025,1026,1027,1028,1029,1030,1031,1032,1033,1034,1035,1036,1037,1038,1039,1040,1041,1042,1043,1044,1045,1046,1047,1048,1049,1050,1051,1052,1053,1054,1055,1056,1057,1058,1059,1060,1061,1062,1063,1064,1065,1066,1067,1068,1069,1070,1071,1072,1073,1074,1075,1076,1077,1078,1079,1080,1081,1082,1083,1084,1085,1086,1087,1088,1089,1090,1091,1092,1093,1094,1095,1096,1097,1098,1099,1100,1101,1102,1103,1104,1105,1106,1107,1108,1109,1110,1111,1112,1113,1114,1115,1116,1117,1118,1119,1120,1121,1122,1123,1124,1125,1126,1127,1128,1129,1130,1131,1132,1133,1134,1135,1136,1137,1138,1139,1140,1141,1142,1143,1144,1145,1146,1147,1148,1149,1150,1151,1152,1153,1154,1155,1156,1157,1158,1159,1160,1161,1162,1163,1164,1165,1166,1167,1168,1169,1170,1171,1172,1173,1174,1175,1176,1177,1178,1179,1180,1181,1182,1183,1184,1185,1186,1187,1188,1189,1190,1191,1192,1193,1194,1195,1196,1197,1198,1199,1200,1201,1202,1203,1204,1205,1206,1207,1208,1209,1210,1211,1212,1213,1214,1215,1216,1217,1218,1219,1220,1221,1222,1223,1224,1225,1226,1227,1228,1229,1230,1231,1232,1233,1234,1235,1236,1237,1238,1239,1240,1241,1242,1243,1244,1245,1246,1247,1248,1249,1250,1251,1252,1253,1254,1255,1256,1257,1258,1259,1260,1261,1262,1263,1264,1265,1266,1267,1268,1269,1270,1271,1272,1273,1274,1275,1276,1277,1278,1279,1280,1281,1282,1283,1284,1285,1286,1287,1288,1289,1290,1291,1292,1293,1294,1295,1296,1297,1298,1299,1300,1301,1302,1303,1304,1305,1306,1307,1308,1309,1310,1311,1312,1313,1314,1315,1316,1317,1318,1319,1320,1321,1322,1323,1324,1325,1326,1327,1328,1329,1330,1331,1332,1333,1334,1335,1336,1337,1338,1339,1340,1341,1342,1343,1344,1345,1346,1347,1348,1349,1350,1351,1352,1353,1354,1355,1356,1357,1358,1359,1360,1361,1362,1363,1364,1365,1366,1367,1368,1369,1370,1371,1372,1373,1374,1375,1376,1377,1378,1379,1380,1381,1382,1383,1384,1385,1386,1387,1388,1389,1390,1391,1392,1393,1394,1395,1396,1397,1398,1399,1400,1401,1402,1403,1404,1405,1406,1407,1408,1409,1410,1411,1412,1413,1414,1415,1416,1417,1418,1419,1420,1421,1422,1423,1424,1425,1426,1427,1428,1429,1430,1431,1432,1433,1434,1435,1436,1437,1438,1439,1440,1441,1442,1443,1444,1445,1446,1447,1448,1449,1450,1451,1452,1453,1454,1455,1456,1457,1458,1459,1460,1461,1462,1463,1464,1465,1466,1467,1468,1469,1470,1471,1472,1473,1474,1475,1476,1477,1478,1479,1480,1481,1482,1483,1484,1485,1486,1487,1488,1489,1490,1491,1492,1493,1494,1495,1496,1497,1498,1499,1500,1501,1502,1503,1504,1505,1506,1507,1508,1509,1510,1511,1512,1513,1514,1515,1516,1517,1518,1519,1520,1521,1522,1523,1524,1525,1526,1527,1528,1529,1530,1531,1532,1533,1534,1535,1536,1537,1538,1539,1540,1541,1542,1543,1544,1545,1546,1547,1548,1549,1550,1551,1552,1553,1554,1555,1556,1557,1558,1559,1560,1561,1562,1563,1564,1565,1566,1567,1568,1569,1570,1571,1572,1573,1574,1575,1576,1577,1578,1579,1580,1581,1582,1583,1584,1585,1586,1587,1588,1589,1590,1591,1592,1593,1594,1595,1596,1597,1598,1599,1600,1601,1602,1603,1604,1605,1606,1607,1608,1609,1610,1611,1612,1613,1614,1615,1616,1617,1618,1619,1620,1621,1622,1623,1624,1625,1626,1627,1628,1629,1630,1631,1632,1633,1634,1635,1636,1637,1638,1639,1640,1641,1642,1643,1644,1645,1646,1647,1648,1649,1650,1651,1652,1653,1654,1655,1656,1657,1658,1659,1660,1661,1662,1663,1664,1665,1666,1667,1668,1669,1670,1671,1672,1673,1674,1675,1676,1677,1678,1679,1680,1681,1682,1683,1684,1685,1686,1687,1688,1689,1690,1691,1692,1693,1694,1695,1696,1697,1698,1699,1700,1701,1702,1703,1704,1705,1706,1707,1708,1709,1710,1711,1712,1713,1714,1715,1716,1717,1718,1719,1720,1721,1722,1723,1724,1725,1726,1727,1728,1729,1730,1731,1732,1733,1734,1735,1736,1737,1738,1739,1740,1741,1742,1743,1744,1745,1746,1747,1748,1749,1750,1751,1752,1753,1754,1755,1756,1757,1758,1759,1760,1761,1762,1763,1764,1765,1766,1767,1768,1769,1770,1771,1772,1773,1774,1775,1776,1777,1778,1779,1780,1781,1782,1783,1784,1785,1786,1787,1788,1789,1790,1791,1792,1793,1794,1795,1796,1797,1798,1799,1800,1801,1802,1803,1804,1805,1806,1807,1808,1809,1810,1811,1812,1813,1814,1815,1816,1817,1818,1819,1820,1821,1822,1823,1824,1825,1826,1827,1828,1829,1830,1831,1832,1833,1834,1835,1836,1837,1838,1839,1840,1841,1842,1843,1844,1845,1846,1847,1848,1849,1850,1851,1852,1853,1854,1855,1856,1857,1858,1859,1860,1861,1862,1863,1864,1865,1866,1867,1868,1869,1870,1871,1872,1873,1874,1875,1876,1877,1878,1879,1880,1881,1882,1883,1884,1885,1886,1887,1888,1889,1890,1891,1892,1893,1894,1895,1896,1897,1898,1899,1900,1901,1902,1903,1904,1905,1906,1907,1908,1909,1910,1911,1912,1913,1914,1915,1916,1917,1918,1919,1920,1921,1922,1923,1924,1925,1926,1927,1928,1929,1930,1931,1932,1933,1934,1935,1936,1937,1938,1939,1940,1941,1942,1943,1944,1945,1946,1947,1948,1949,1950,1951,1952,1953,1954,1955,1956,1957,1958,1959,1960,1961,1962,1963,1964,1965,1966,1967,1968,1969,1970,1971,1972,1973,1974,1975,1976,1977,1978,1979,1980,1981,1982,1983,1984,1985,1986,1987,1988,1989,1990,1991,1992,1993,1994,1995,1996,1997,1998,1999,2000,2001,2002,2003,2004,2005,2006,2007,2008,2009,2010,2011,2012,2013,2014,2015,2016,2017,2018,2019,2020,2021,2022,2023,2024,2025,2026,2027,2028,2029,2030,2031,2032,2033,2034,2035,2036,2037,2038,2039,2040,2041,2042,2043,2044,2045,2046,2047,2048,2049,2050,2051,2052,2053,2054,2055,2056,2057,2058,2059,2060,2061,2062,2063,2064,2065,2066,2067,2068,2069,2070,2071,2072,2073,2074,2075,2076,2077,2078,2079,2080,2081,2082,2083,2084,2085,2086,2087,2088,2089,2090,2091,2092,2093,2094,2095,2096,2097,2098,2099,2100,2101,2102,2103,2104,2105,2106,2107,2108,2109,2110,2111,2112,2113,2114,2115,2116,2117,2118,2119,2120,2121,2122,2123,2124,2125,2126,2127,2128,2129,2130,2131,2132,2133,2134,2135,2136,2137,2138,2139,2140,2141,2142,2143,2144,2145,2146,2147,2148,2149,2150,2151,2152,2153,2154,2155,2156,2157,2158,2159,2160,2161,2162,2163,2164,2165,2166,2167,2168,2169,2170,2171,2172,2173,2174,2175,2176,2177,2178,2179,2180,2181,2182,2183,2184,2185,2186,2187,2188,2189,2190,2191,2192,2193,2194,2195,2196,2197,2198,2199,2200,2201,2202,2203,2204,2205,2206,2207,2208,2209,2210,2211,2212,2213,2214,2215,2216,2217,2218,2219,2220,2221,2222,2223,2224,2225,2226,2227,2228,2229,2230,2231,2232,2233,2234,2235,2236,2237,2238,2239,2240,2241,2242,2243,2244,2245,2246,2247,2248,2249,2250,2251,2252,2253,2254,2255,2256,2257,2258,2259,2260,2261,2262,2263,2264,2265,2266,2267,2268,2269,2270,2271,2272,2273,2274,2275,2276,2277,2278,2279,2280,2281,2282,2283,2284,2285,2286,2287,2288,2289,2290,2291,2292,2293,2294,2295,2296,2297,2298,2299,2300,2301,2302,2303,2304,2305,2306,2307,2308,2309,2310,2311,2312,2313,2314,2315,2316,2317,2318,2319,2320,2321,2322,2323,2324,2325,2326,2327,2328,2329,2330,2331,2332,2333,2334,2335,2336,2337,2338,2339,2340,2341,2342,2343,2344,2345,2346,2347,2348,2349,2350,2351,2352,2353,2354,2355,2356,2357,2358,2359,2360,2361,2362,2363,2364,2365,2366,2367,2368,2369,2370,2371,2372,2373,2374,2375,2376,2377,2378,2379,2380,2381,2382,2383,2384,2385,2386,2387,2388,2389,2390,2391,2392,2393,2394,2395,2396,2397,2398,2399,2400,2401,2402,2403,2404,2405,2406,2407,2408,2409,2410,2411,2412,2413,2414,2415,2416,2417,2418,2419,2420,2421,2422,2423,2424,2425,2426,2427,2428,2429,2430,2431,2432,2433,2434,2435,2436,2437,2438,2439,2440,2441,2442,2443,2444,2445,2446,2447,2448,2449,2450,2451,2452,2453,2454,2455,2456,2457,2458,2459,2460,2461,2462,2463,2464,2465,2466,2467,2468,2469,2470,2471,2472,2473,2474,2475,2476,2477,2478,2479,2480,2481,2482,2483,2484,2485,2486,2487,2488,2489,2490,2491,2492,2493,2494,2495,2496,2497,2498,2499,2500,2501,2502,2503,2504,2505,2506,2507,2508,2509,2510,2511,2512,2513,2514,2515,2516,2517,2518,2519,2520,2521,2522,2523,2524,2525,2526,2527,2528,2529,2530,2531,2532,2533,2534,2535,2536,2537,2538,2539,2540,2541,2542,2543,2544,2545,2546,2547,2548,2549,2550,2551,2552,2553,2554,2555,2556,2557,2558,2559,2560,2561,2562,2563,2564,2565,2566,2567,2568,2569,2570,2571,2572,2573,2574,2575,2576,2577,2578,2579,2580,2581,2582,2583,2584,2585,2586,2587,2588,2589,2590,2591,2592,2593,2594,2595,2596,2597,2598,2599,2600,2601,2602,2603,2604,2605,2606,2607,2608,2609,2610,2611,2612,2613,2614,2615,2616,2617,2618,2619,2620,2621,2622,2623,2624,2625,2626,2627,2628,2629,2630,2631,2632,2633,2634,2635,2636,2637,2638,2639,2640,2641,2642,2643,2644,2645,2646,2647,2648,2649,2650,2651,2652,2653,2654,2655,2656,2657,2658,2659,2660,2661,2662,2663,2664,2665,2666,2667,2668,2669,2670,2671,2672,2673,2674,2675,2676,2677,2678,2679,2680,2681,2682,2683,2684,2685,2686,2687,2688,2689,2690,2691,2692,2693,2694,2695,2696,2697,2698,2699,2700,2701,2702,2703,2704,2705,2706,2707,2708,2709,2710,2711,2712,2713,2714,2715,2716,2717,2718,2719,2720,2721,2722,2723,2724,2725,2726,2727,2728,2729,2730,2731,2732,2733,2734,2735,2736,2737,2738,2739,2740,2741,2742,2743,2744,2745,2746,2747,2748,2749,2750,2751,2752,2753,2754,2755,2756,2757,2758,2759,2760,2761,2762,2763,2764,2765,2766,2767,2768,2769,2770,2771,2772,2773,2774,2775,2776,2777,2778,2779,2780,2781,2782,2783,2784,2785,2786,2787,2788,2789,2790,2791,2792,2793,2794,2795,2796,2797,2798,2799,2800,2801,2802,2803,2804,2805,2806,2807,2808,2809,2810,2811,2812,2813,2814,2815,2816,2817,2818,2819,2820,2821,2822,2823,2824,2825,2826,2827,2828,2829,2830,2831,2832,2833,2834,2835,2836,2837,2838,2839,2840,2841,2842,2843,2844,2845,2846,2847,2848,2849,2850,2851,2852,2853,2854,2855,2856,2857,2858,2859,2860,2861,2862,2863,2864,2865,2866,2867,2868,2869,2870,2871,2872,2873,2874,2875,2876,2877,2878,2879,2880,2881,2882,2883,2884,2885,2886,2887,2888,2889,2890,2891,2892,2893,2894,2895,2896,2897,2898,2899,2900,2901,2902,2903,2904,2905,2906,2907,2908,2909,2910,2911,2912,2913,2914,2915,2916,2917,2918,2919,2920,2921,2922,2923,2924,2925,2926,2927,2928,2929,2930,2931,2932,2933,2934,2935,2936,2937,2938,2939,2940,2941,2942,2943,2944,2945,2946,2947,2948,2949,2950,2951,2952,2953,2954,2955,2956,2957,2958,2959,2960,2961,2962,2963,2964,2965,2966,2967,2968,2969,2970,2971,2972,2973,2974,2975,2976,2977,2978,2979,2980,2981,2982,2983,2984,2985,2986,2987,2988,2989,2990,2991,2992,2993,2994,2995,2996,2997,2998,2999,3000,3001,3002,3003,3004,3005,3006,3007,3008,3009,3010,3011,3012,3013,3014,3015,3016,3017,3018,3019,3020,3021,3022,3023,3024,3025,3026,3027,3028,3029,3030,3031,3032,3033,3034,3035,3036,3037,3038,3039,3040,3041,3042,3043,3044,3045,3046,3047,3048,3049,3050,3051,3052,3053,3054,3055,3056,3057,3058,3059,3060,3061,3062,3063,3064,3065,3066,3067,3068,3069,3070,3071,3072,3073,3074,3075,3076,3077,3078,3079,3080,3081,3082,3083,3084,3085,3086,3087,3088,3089,3090,3091,3092,3093,3094,3095,3096,3097,3098,3099,3100,3101,3102,3103,3104,3105,3106,3107,3108,3109,3110,3111,3112,3113,3114,3115,3116,3117,3118,3119,3120,3121,3122,3123,3124,3125,3126,3127,3128,3129,3130,3131,3132,3133,3134,3135,3136,3137,3138,3139,3140,3141,3142,3143,3144,3145,3146,3147,3148,3149,3150,3151,3152,3153,3154,3155,3156,3157,3158,3159,3160,3161,3162,3163,3164,3165,3166,3167,3168,3169,3170,3171,3172,3173,3174,3175,3176,3177,3178,3179,3180,3181,3182,3183,3184,3185,3186,3187,3188,3189,3190,3191,3192,3193,3194,3195,3196,3197,3198,3199,3200) algilayicinin isiga hassasiyeti artmasina karsin daha az keskin görüntüler elde (26-29). Tibbi fotografçilikta kaliteli görüntü alinmasi için ISO 200 degeri tavsiye edilen degerdir. Ortam isiginin veya yardimci isik kaynaklarinin yetersiz oldugu durumlarda ISO 200 degerinde görüntülerin titreme veya karanlik çikma olasiligina karsi fotograf makinesinin üçayak ile sabitlenmesi veya ISO degerlerinin yükseltilmesi gereklidir. Insan beyni normalde ortamdaki farkli isik kaynaklarindan yansiyan farkli isilardaki isiga uyum saglar ve ortamda bulunan renklerin dogru algilanmasini saglar. Halbuki özellikle geleneksel filmli fotograf makineleri ile çekilen fotograflarin bir kisminin asiri kirmizi-turuncu veya mavi tonlarda oldugu görülür. Bu durum fotograf makinelerinin farkli isilardaki renkleri ayirt etmedeki yetersizliginden kaynaklanir. Beyaz ayari dengesi (white balance) için çesitli seçenekler bulunmaktadir. Otomatik beyaz ayari (AWB) her zaman dogru sonuç vermeyen bir seçenektir. Otomatik sistemde fotograf makinesi ortamdaki en açik renkli noktayi dikkate alarak ayar yapmakta ve bu noktayi beyaz olarak kabul ederek, diger renkleri bu noktayi esas alarak dengelemektedir. Otomatik ayar, renklerle oynamayi hedef edinerek çekilmis deneysel/sanatsal fotograflar disinda çok tercih edilmemelidir. Ancak günümüzde özellikle photoshop gibi “aydinlik oda” imkanlari nedeniyle farkli isik kaynaklarinin oldugu durumlarda otomatik seçenek kullanilarak daha sonra bilgisayarda yapilan düzenlemelerde gerçek renkleri elde etmek mümkündür (26-29). AWB disindaki seçenekler arasinda; bulutsuz hava, bulutlu hava, gölge, flas, tungsten ve birkaç çesit floresan ortami bulunmaktadir. Bu seçenekleri kullanarak renkleri dogru isida tanimlamak önemlidir. Tibbi fotograflarin çekiminde de “yalinlik”, “1/3 kurali uyumu”, “denge”, “çerçeveleme” gibi temel fotografçilik komposizyon kurallarina uyulmasi gerekmektedir (30).


Tibbi Konuya (Nesneye) Ait Özellikler

Dogru bir tibbi fotograf elde etmek için temel fotografçilik bilgisinin yani sira tibbi konuya ait özelliklere de dikkat etmek gerekir. Öncellikle konuya uygun olarak aydinlatma saglanmalidir. Isik siddeti ve gelis açisi çok iyi ayarlanmalidir. Tibbi konudaki ayrintilari baskilayacak gölgelenmelerin önüne geçilmelidir. Perspektif bozulmasina çok dikkat edilmelidir. Fotograf makinesinin algilayicisi ile konunun birbirine paralel olmasina ve perspektifi bozacak açilanma olmamasina dikkat edilmelidir. Dogru perspektif için konuya optik yaklasma (zoom in) yerine olabildigince fiziksel olarak yaklasmak tercih edilmelidir (31,32). Tibbi konuya ait dikkat dagitici görüntülerin yönetilmesi çok önemlidir. Tibbi konunun taninmasini saglayacak, tibbi konudaki hedeflenen görüntünün önüne geçecek elbise, taki, makyaj, saç gibi unsurlara dikkat edilmeli ve mümkün oldugunda sade bir kompozisyon olusturulmaya çalisilmalidir (Resim 13a, b). Hastanin sadece gözlerinin sansürlenmesi etik açidan yeterli degildir. Bizzat patolojinin kendisi olmadikça benler, dövmeler gibi hastaya özgün isaret görüntüye alinmamalidir (Resim 14). Arka planin sade ve temiz olmasi, renk kontrastlanmasina uygun olmasina dikkat edilmelidir. Mümkün oldugunda mavi veya yesil arka plan perde veya örtüler tercih edilmelidir. Fotograf makinesi konuya ortalama bir metre uzakta olmali, yüz veya gövdenin unsurlari fotograflanacaksa konu ile fon arasinda ise yaklasik yarim metre mesafe olmalidir (Resim 15). El, kol, ayak, bacak gibi vücut parçalari dogrudan örtünün üzerine konarak fotograflanmasi uygun olacaktir (Resim 16). Ameliyat veya spesmen çekimlerinde tibbi malzeme, kanli gazli bezler, cerrahin elleri, ekartör gibi unsurlar görüntü disinda birakilmalidir. Eger bu olasi degilse, bu tür kafa karistirici unsurlar bir örtüyle gizlendikten sonra çekim yapilmalidir. Ayiklama olabildigince çekim sirasinda yapilmali ve bu tür unsurlarin bilgisayarda fotograf isleme programlariyla kirparak kaldirilmasina son çare olarak basvurulmalidir (31,32). Portre tarzi çekimlerde hasta ile göz temasi kurup, amaç anlatildiktan sonra çekim yapilmali ve ardindan çekilen görüntüler hastaya gösterilmelidir (17,18,18,19,20,21,22,23,24,25,26,27,28,29,30,31,18,19,20,21,22,23,24,25,26,27,28,29,30,31,32). Ameliyathanede yapilacak olan çekimlerde hasta güvenligi ve sterilizasyon ön plandadir. Fotograf makinesinin sterilizasyonu söz konusu olamadigi için, ekipten veya ameliyat masasindan en az 30 santimetre uzakta durarak ameliyat masasina veya konuya yaklasilmalidir. Cerrah kendi çekim yapacaksa, ikinci bir eldiven giyerek fotograf makinesini kullanmasi ve çekim bitiminde ikinci eldiveni çikararak veya ameliyat gömlegini çikartip yenisini giyerek ameliyata devam etmelidir. Gerek ameliyathane gerekse klinik, poliklinik ortamlarinda yardimci saglik personeli, hemsire, asistan doktor gibi ekibin diger üyelerine tibbi fotografçilik egitimi verilerek bu çekimlerde destek almak, dogru ve kabul edilebilir fotograflar elde etmek açisindan çok önemlidir. Lezyon, spesmen ve doku çekimlerinde gerçek boyut için mutlaka cetvel kullanilmalidir (Resim 17). Enjektör, tibbi malzeme gibi boyut konusunda kilavuzluk edecek unsurlar tercih edilmemelidir. Bunlar hem parlama etkisiyle kameranin isik algisini bozabilir, hem de gerçek boyut hakkinda cetvel gibi kesin sonuçlar veremezler (31,32).


Tibbi Hassasiyet ve Etik-Hukuki Konular

Tibbi fotograflarin çekimi ve kullanimi özel bir hassasiyet gerektirir. Hastanin kimliginin hem de hiç arzu edilmeyen bir durumda kalici olarak saptadigi için tibbi fotograflar diger görüntülerden farklidir. Çünkü bu görüntüler hastalik geçtiginde bile durumu sonsuza kadar “dondurmak” yetenegindedir. Tibbi fotograflar hastanin daima gizli kalmasini tercih edecegi bilgileri içerebilmektedir. Bu nedenle tibbi fotografçiliga ait görüntüler, diger fotograf ve görüntülerden çok farklidir ve çok dikkatli saklanmasi gerekmektedir. Tibbi fotograflar saglik disi alanlarda kullanilmamalidir (33). Türkiye Cumhuriyeti Saglik Bakanligi Hasta Haklari Yönetmeligi açikça tibbi fotograf kaydina dair maddeler bulunmamaktadir. Bununla birlikte yönetmelikte mahremiyet, kisilik haklari, kisisel kayitlar üzerindeki haklar ve onay gerekliligi kavramlari yer almaktadir. Bu maddelerden çikarilacak sonuca göre bu tür girisimlerin hastalarin iznine tabi oldugu hissettirilmektedir. Tibbi görüntüler temel olarak birer belgedir. Belge olmasi sebebiyle gerçege müdahale edilememesi temel zorunluluktur. Belge niteligi tasiyan bu görüntülerin asla degistirilmemesi gerekir. Optimizasyon gibi orijinalini bozmadan, elde edilen fotograflari teknik olarak düzenlemeye kismen izin verilebilir. Ancak orijinalini bozmak anlamina gelen ve manipülasyon sayilabilecek düzenlemeler uygun degildir. Fotograf isleme programlarinda yapilan her türlü müdahale görüntünün üstveri (metadata) dosyasina kaydedildiginden, konu yargiya intikal ettiginde bu degisiklikler kriminal laboratuvarlarinda tespit edilebilir. Özellikle seri çekimlerde alinan tibbi görüntülerin mümkün oldugunca özgün bir anlatim dili olmali ve gerçegi sikmadan anlatmalidir (34,35). Tibbi fotografçilikta tibbi görüntünün çekilmesi önemli etik ve hukuki sorumluluklar içerir (36,37). Türkiye’de bu amaçla Mersin Üniversitesi Tip Fakültesi Hastanesi tarafindan olusturulan ve Kocaeli Üniversitesi Arastirma ve Uygulama Hastanesi’nde de kullanilmakta olan “Tibbi Fotograf ve Video Kaydi için Aydinlatilmis Onam Formu” bulunmaktadir. Bu formda, alinacak görüntülerin tibbi egitimlerde ve bilimsel arastirmalarda kullanilacagi bilgisi verilmektedir (Resim 18). Görüntülerin alindiktan sonra hastaya gösterilecegi ve hastanin onayi alindiktan sonra kullanilabilecegi, güvenli ortamlarda saklanacagi, tip disi kisilerin görme olasiligina karsi hastanin taninmasini önleyecek gerekli islemlerin yapilmasini takiben, kimlik bilgileri gizlenerek kullanilacagi bildirilmektedir. Alinan görüntülerin onay verilmesine ragmen daha sonra vazgeçme hakkina hastanin sahip oldugu ve bu kayitlarin kullanilmasi nedeniyle hastaya herhangi bir ücret verilmeyecegi iletilmektedir. Tibbi görüntülerin alinmasi esnasinda hastanin yaninda hemsire, yakini veya arkadasinin bulunmasini talep etmesi hakkinin oldugu formda açikça belirtilmektedir. Bu bilgilendirmenin ardindan, alinan görüntülerin tip fakültesi ve hemsirelik okulu gibi saglik ile ilgili ögrencilerin ve tip profesyonellerinin egitiminde, uygun bilimsel dergilerde ve bilimsel kitaplarda, ulusal ve uluslararasi bilimsel toplantilarda, bilimsel amaçlarla elektronik ortamlarda kullanilabilecegine yönelik hastanin veya velisi/vasisi ile bir yakininin onay imzasi alinmaktadir. Form açiklamayi yapan hekimin imzasi ile tamamlanmaktadir.


Sonuç

Sayisal teknolojinin hayatimiza girmesiyle filmli fotograf makineleri yerini elde edilmesi ve kullanimi kolay sayisal fotograf makinelerine birakmistir. Hekimlerin ve saglik çalisanlarinin bu makineleri kullanmasiyla profesyonel hastane fotografçisi kavrami tarihe karismistir. Dogru, kaliteli ve etik kurallarina uygun tibbi fotograflar çekilmesi için hekimlerin ve saglik profesyonellerinin temel fotografçilik, tibbi konuya ait özellikler ve etik kavramlar konusunda bilgi sahibi olmalarini gerektirmektedir. Bu sayede egitim, arsivleme, adli durumlar ve bilimsel yayinlarda kullanilmak üzere çok daha kaliteli, kuralina uygun ve basarili tibbi görsel dökümanlar elde edilecektir. Etik Hakem Degerlendirmesi: Editörler kurulu tarafindan degerlendirilmistir. Yazarlik Katkilari Cerrahi ve Medikal Uygulama: S.A.G., T.A., Konsept: S.A.G., T.A., Dizayn: S.A.G., T.A., Veri Toplama veya Isleme: S.A.G., T.A., Analiz veya Yorumlama: S.A.G., T.A., Literatür Arama: S.A.G., T.A., Yazan: S.A.G., T.A. Çikar Çatismasi: Yazarlar tarafindan çikar çatismasi bildirilmemistir. Finansal Destek: Yazarlar tarafindan finansal destek almadiklari bildirilmistir.


1. Kiliç L, Fotograf ve Sinemanin Toplumsal Tarihi. . Baski. Ankara: Dost Kitabevi Yayinlari 1

2. Snelling HH, The History and Practice of the Art of Photography. E-pub. New York: G. P. Putnam

3. Turan E, Fotografin Tarih Öncesi. Içinde: Bodur F. Fotograf Tarihi. . Baski. Eskisehir: Anadolu Üniversitesi Web Ofset Tesisleri 1

4. Newhall B, The History of Photography: From to the Present. 5th Ed. New York: The Museum of Modern Art 1839

5. Wright T, The Photography Handbook. 1st Ed. London and New York: Routledge

6. http://www, mersin.edu.tr/akademik/surekli-egitim-uygulama-ve-arastirma-merkezi

7. Sandler J, Murray A, Recent developments in clinical photography. Br J Orthod 1999,26-269

8. Mutalik S, Digital clinical photography: practical tips. J Cutan Aesthet Surg 2010,3-48

9. George C, A&rsquodan Z&rsquoye Dijital Fotografçilik Kitabi. Içinde: Bala Toprak. . Baski. Istanbul: Inkilap 1

10. Kanburoglu , Fotografin Temel Prensipleri. . Baski. Istanbul: Say Yayinlari 1

11. Allen E, Triantaphillidou S, The Manual of Photography. 10th ed. China: Elsevier

12. Kamps HJ, The Rules of Photography and When to Break Them. 1st. ed. United Kingdom: ILEX

13. Kanburoglu , A&rsquodan Z&rsquoye Fotograf. . Baski. Istanbul: Say Yayinlari 1

14. Ed: Akalin I, Dijital Fotografçilik Hakkinda Her Sey. . Baski. Istanbul: Digital SLR Photograhpy 2

15. Sheridan P, Practical aspects of clinical photography: Part 1-Principles, equipment and technique. ANZ J Surg 2013,83-188

16. Meneghini F, Clinical facial photography in a small office: lighting equipment and technique. Aesthetic Plast Surg 2001,25-299

17. Nayler JR, Clinical Photography: a guide for the clinician. J Postgrad Med 2003,49-256

18. DiBernardino BE, Adams RL, Krause J, et al, Photographic standards in plastic surgery. Plast Reconstr Surg 1998,102-559

19. Ellenbogen R, Jankauskas S, Collini FJ, Achieving standardized photographs in aesthetic surgery. Plast Reconstr Surg 1990,86-955

20. Kanburoglu , Fotografin Büyüsü: Isik. . Baski. Istanbul: Say Yayinlari 1

21. Hunter F, Biver S, Fuqua P, Light Science and Magic: An Introduction to Photographic Lighting 4th ed. Unidet Kingdom: Focal Press

22. Witmer WK, Lebovitz PJ, Clinical Photography in the dermatology practice. Semin Cutan Med Surg 2012,31-191

23. Miot HA, Paixão MP, Paschoal FM, Basics of digital photography in dermatology. An Bras Dermatol 2006,81-174

24. Fotograf ve Grafik: Objektifler, Ankara: Milli Egitim Bakanligi

25. Kanburoglu , Amatörler Için Dijital Fotograf. . Baski. Istanbul: Euromat Basimevi 2

26. Ed, Ceyhan Z. Temel Fotografçilik. Eskisehir, . Baski. Eskisehir: Anadolu Üniversitesi Yayinlari 1

27. Boubat E, Fotograf Sanati. Içinde: Özcan MN. Istanbul: Inkilap Yayinevi

28. Ed, Duygun UM. Temel Fotograf Semineri Ders Notlari. . Baski. Istanbul: IFSAK Yayinlari 8

29. Kalfagil S, Kompozisyon. . Baski. Istanbul: Fotografevi 2

30. Stack LB, Storrow AB, Morris MA, et al, Handbook of Medical Photography. 1st ed. USA: Hanley & Belfus

31. Ed, Hansell P. A Guide to Medical Photography. 1st. ed. England: MTP Press Limited

32. Demirhan Erdemir A, ncel , Aksoy S, Çagdas Tip Etigi. Istanbul: Nobel Tip Kitabevleri

33. Creighton S, Alderson J, Brown S, et al, Medical Photography: ethics, consent and the intersex patient. BJU Int 2002,89-67

34. Sheridan P, Practical aspects of clinical photography: Part 2-Data management, ethics and quality control. ANZ J Surg 2013,83-293

35. Burns K, Belton S, Clinicians and their cameras: policy, ethics and practice in an Australian tertiary hospital. Aust Health Rev 2013,37-437

36. Berle I, Clinical photography and patient rights: the need for orthopraxy. J Med Ethics 2008,34-89